अध्याय १८: मोक्षसंन्यासयोग

हा गीतेचा आणि ज्ञानेश्वरीचा समारोपाचा अध्याय आहे. यात संपूर्ण गीतेचा सार आहे. अर्जुन संन्यास (कर्माचा त्याग) आणि त्याग (कर्माच्या फळाचा त्याग) यातील फरक विचारतो. श्रीकृष्ण स्पष्ट करतात की काही कर्मांचा त्याग करणे म्हणजे संन्यास, पण सर्व कर्मांच्या फळाचा त्याग करणे म्हणजे 'त्याग'. यज्ञ, दान आणि तप ही कर्मे कधीही सोडू नयेत, कारण ती ज्ञानी लोकांनाही पवित्र करतात. परंतु तीही आसक्ती आणि फळाची अपेक्षा सोडून करावीत.

This is the concluding and summarizing chapter of the Gita and the Dnyaneshwari. It contains the essence of all the previous chapters. Arjuna asks about the purpose of renunciation (Sannyasa) and of the renounced order of life (Tyaga). Shri Krishna clarifies that giving up activities that are based on material desire is what great learned men call the renounced order of life (Sannyasa). And giving up the results of all activities is what the wise call renunciation (Tyaga). Acts of sacrifice, charity and penance are not to be given up; they must be performed, for they purify even the great souls. However, they should be performed without attachment or any expectation of reward.

ते कर्माचे पाच घटक (अधिष्ठान, कर्ता, करण, चेष्टा आणि दैव), ज्ञानाचे आणि कर्माचे तीन प्रकार, आणि कर्त्याचे तीन प्रकार सांगतात. वर्णानुसार प्रत्येकाचे स्वाभाविक कर्म कोणते हेही ते सांगतात. 'आपल्या स्वाभाविक कर्मात रममाण राहून माणूस परम सिद्धी प्राप्त करतो.' शेवटी, ते सर्वात गुह्य ज्ञान सांगतात: 'सर्व धर्मांचा त्याग करून केवळ मलाच शरण ये. मी तुला सर्व पापांपासून मुक्त करीन, तू शोक करू नकोस.' हे ज्ञान कोणाला सांगावे आणि कोणाला सांगू नये, हेही ते स्पष्ट करतात. शेवटी संजय म्हणतो, 'जिथे योगेश्वर कृष्ण आणि धनुर्धर अर्जुन आहेत, तिथे श्री, विजय, विभूती आणि अचल नीती आहे.'

He explains the five causes of action (the place of action, the performer, the senses, the endeavor, and the Supersoul), the three kinds of knowledge and action, and the three kinds of performers. He also describes the natural duties for each varna. 'By following his qualities of work, every man can become perfect.' Finally, He reveals the most confidential knowledge: 'Abandon all varieties of religion and just surrender unto Me. I shall deliver you from all sinful reactions. Do not fear.' He also clarifies to whom this knowledge should and should not be spoken. In the end, Sanjaya concludes, 'Wherever there is Krishna, the master of all mystics, and wherever there is Arjuna, the supreme archer, there will also certainly be opulence, victory, extraordinary power, and morality.'