ज्ञानेश्वरीचे अध्याय

या अध्यायात दोन्ही सैन्यांचे निरीक्षण, मुख्य योद्ध्यांची ओळख आणि नंतर रणांगणात आपल्याच माणसांना पाहून अर्जुनाला आलेली व्याकुळता आणि युद्धास नकार याचे वर्णन आहे.

भगवान श्रीकृष्ण आत्म्याच्या अमरत्वाचे आणि शरीरनाशाच्या क्षणभंगुरतेचे ज्ञान देतात. कर्मयोग आणि स्थितप्रज्ञ पुरुषाच्या लक्षणांचे वर्णन केले आहे.

कर्मयोगाचे महत्त्व, निष्काम कर्माची आवश्यकता आणि काम, क्रोध, लोभ यांपासून दूर राहण्याचा उपदेश.

ज्ञानाचे महत्त्व, गुरूची आवश्यकता आणि ज्ञानाने सर्व कर्मे कशी पवित्र होतात याचे वर्णन.

कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यातील श्रेष्ठ काय आहे, यावर चर्चा आणि दोन्ही मार्गांनी ईश्वराची प्राप्ती कशी होते हे सांगितले आहे.

ध्यानयोगाचे वर्णन, मनाच्या नियंत्रणाचे उपाय आणि योग्याच्या स्थितीचे वर्णन.

भगवंताच्या स्वरूपाचे ज्ञान आणि विज्ञान, प्रकृती आणि पुरुष यांतील संबंध.

ब्रह्म, अध्यात्म, कर्म, अधिभूत, अधिदैव आणि अधियज्ञ या संकल्पनांचे स्पष्टीकरण.

हे सर्वात गुह्य ज्ञान आहे. भगवंताच्या विभूती आणि भक्तीचे महत्त्व.

भगवंताच्या अनंत विभूतींचे वर्णन, ज्यामुळे भक्ताची श्रद्धा अधिक दृढ होते.

श्रीकृष्णाने अर्जुनाला आपल्या विराट, विश्वरूपाचे दर्शन घडवले.

सगुण आणि निर्गुण उपासनेतील श्रेष्ठता आणि भक्ताची लक्षणे.

क्षेत्र (शरीर) आणि क्षेत्रज्ञ (आत्मा) यांतील भेद आणि त्याचे ज्ञान.

प्रकृतीच्या तीन गुणांचे (सत्त्व, रज, तम) वर्णन आणि त्यातून मुक्त होण्याचा मार्ग.

संसाररूपी अश्वत्थ वृक्षाचे वर्णन आणि पुरुषोत्तम (परमेश्वर) यांचे स्वरूप.

दैवी आणि आसुरी संपत्ती (स्वभाव) असलेल्या लोकांच्या लक्षणांचे वर्णन.

श्रद्धेचे तीन प्रकार (सात्त्विक, राजसिक, तामसिक) आणि त्यानुसार आहार, यज्ञ, तप आणि दान यांचे वर्णन.

त्याग आणि संन्यास यांतील फरक, कर्मफळ त्यागाचे महत्त्व आणि गीतेच्या संपूर्ण ज्ञानाचा सार.