अध्याय १४: गुणत्रयविभागयोग

श्रीकृष्ण प्रकृतीपासून उत्पन्न होणाऱ्या तीन गुणांचे - सत्त्व, रज आणि तम यांचे सविस्तर वर्णन करतात. सत्त्वगुण निर्मळ आणि प्रकाशमान असून सुखाच्या आणि ज्ञानाच्या आसक्तीने बांधतो. रजोगुण आसक्ती आणि तृष्णेतून निर्माण होतो आणि कर्माच्या फळाच्या आसक्तीने बांधतो. तमोगुण अज्ञानातून निर्माण होतो आणि प्रमाद, आळस आणि निद्रेने बांधतो.

Shri Krishna elaborates on the three modes of material nature originating from Prakriti: Sattva (goodness), Rajas (passion), and Tamas (ignorance). The mode of goodness, being purer than others, is illuminating, and it binds one through attachment to happiness and knowledge. The mode of passion is born of unlimited desires and longings, and it binds the embodied soul to the fruits of action. The mode of ignorance is born of nescience, and it binds one through madness, laziness, and sleep.

हे तीन गुण प्रत्येक जीवाला कमी-अधिक प्रमाणात बांधून ठेवतात. त्यांच्या लक्षणांचे आणि परिणामांचे वर्णन केल्यानंतर, श्रीकृष्ण या गुणांच्या पलीकडे जाण्याचा (गुणातीत) मार्ग सांगतात. जो पुरुष या तिन्ही गुणांना ओलांडतो, तो जन्म, मृत्यू, वृद्धत्व आणि दुःखातून मुक्त होऊन अमृतत्वाचा अनुभव घेतो. अर्जुनाने गुणातीत पुरुषाची लक्षणे विचारल्यावर ते सांगतात की, जो प्रकाश, प्रवृत्ती किंवा मोह उपस्थित झाल्यावर द्वेष करत नाही आणि ते नसताना त्यांची इच्छा करत नाही, जो उदासीन, साक्षी आणि स्थिर राहतो, तो गुणातीत होय.

These three modes bind every living entity to varying degrees. After describing their characteristics and effects, Shri Krishna explains the way to transcend them (to become Gunatita). One who transcends these three modes can become free from birth, death, old age, and their distresses and can enjoy nectar even in this life. When Arjuna asks about the characteristics of a Gunatita person, He explains that such a person neither hates illumination, attachment, or delusion when they are present nor longs for them when they disappear; who is unwavering, a witness, and remains steady.