अध्याय २: सांख्ययोग

अर्जुनाची व्याकुळता पाहून, श्रीकृष्ण त्याला फटकारतात आणि सांगतात की ही दुर्बळता क्षत्रियाला शोभत नाही. ते आत्म्याचे स्वरूप समजावून सांगतात: आत्मा अमर आहे, तो कधीही मरत नाही, त्याला शस्त्रे कापू शकत नाहीत, अग्नी जाळू शकत नाही, पाणी भिजवू शकत नाही आणि वारा वाळवू शकत नाही. जसे मनुष्य जुने कपडे टाकून नवीन घालतो, तसेच आत्मा एक शरीर सोडून दुसरे धारण करतो. म्हणून, मृत्यूसाठी शोक करणे व्यर्थ आहे.

Seeing Arjuna's despair, Shri Krishna rebukes him, stating that this weakness is unbecoming of a Kshatriya. He explains the nature of the soul: the soul is immortal; it never dies. Weapons cannot cut it, fire cannot burn it, water cannot wet it, and the wind cannot dry it. Just as a person discards old clothes and wears new ones, the soul leaves one body and enters another. Therefore, it is futile to grieve for the dead.

त्यानंतर श्रीकृष्ण निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करतात. ते म्हणतात, 'तुझा अधिकार फक्त कर्म करण्यावर आहे, त्याच्या फळावर नाही.' फळाची अपेक्षा न करता आपले कर्तव्य पार पाडणे हेच योग्य आहे. शेवटी, अर्जुनाच्या प्रश्नावर, ते स्थितप्रज्ञ (स्थिर बुद्धीचा) पुरुषाची लक्षणे सांगतात. जो सुख-दुःखात समान राहतो, ज्याच्या इच्छा संपलेल्या असतात आणि ज्याची इंद्रिये नियंत्रणात असतात, तोच स्थितप्रज्ञ होय.

Then, Shri Krishna preaches Nishkama Karma Yoga (the yoga of selfless action). He says, 'You have a right to perform your prescribed duty, but you are not entitled to the fruits of action.' It is right to perform one's duty without expecting the results. Finally, upon Arjuna's question, He describes the characteristics of a Sthitaprajna (a person of steady wisdom). One who remains equal in happiness and sorrow, whose desires have ceased, and whose senses are under control, is a Sthitaprajna.